Weekly News

Hans Mommaas ONDERZOEK

Over de noodzaak van succesvolle gemeenten

We staan voor grote uitdagingen. Het klinkt als een uitgewrongen cliché. Maar daarmee is het niet minder waar. We moeten ons land wapenen tegen klimaatverandering. Dat betekent inzetten op een fossielarme energievoorziening en een circulaire economie. Maar daarnaast is een meer op de natuur afgestemde landbouw nodig en moeten we een antwoord vinden op de voortgaande trek naar de stad, de blijvende noodzaak van een toekomstbestendige regionale economie en de gevolgen van de voortgaande digitalisering. Al deze uitdagingen lijken zich ver van ons bed af te spelen, maar in werkelijkheid raken ze ons dichtbij huis.

Onze leefomgeving gaat de komende decennia op de schop, en dat staat of valt met succesvol gemeentelijk beleid. Dat is geen vanzelfsprekendheid, integendeel. Na de Tweede Wereldoorlog hebben we in Nederland heftig geïnvesteerd in wat we toen ‘de modernisering’ van het land noemden. Dat ging gepaard met een verdergaande eenwording van beleid. Decentrale overheden werden steeds meer aangesproken, niet als zelfstandige beleidsmakers, maar als uitvoerders van nationaal beleid, zoals op het vlak van ruimtelijke ordening, onderwijs, bedrijvigheid, natuur, wonen. 


Sinds de jaren tachtig groeide het besef dat we vastliepen met dat centrale beleid. Een hoog-dynamische en kennisintensieve samenleving vraagt om actieve maatschappelijke betrokkenheid, niet om volgzame burgers en bestuurders. Van een beleid vóór de burger naar een beleid mét de burger. Niet louter vanwege diens mooie blauwe ogen, maar omwille van het veranderingsvermogen dat nodig is om met z’n allen een duurzame toekomst af te dwingen.  De ingewikkelde vraagstukken van nu kunnen bovendien alleen maar in hun onderlinge samenhang worden opgepakt. Energievoorziening, bedrijvigheid, mobiliteit, woningbouw, stedenbouw en veiligheid: allemaal essentiële onderdelen van een toekomstbestendige leefomgeving, en ze grijpen diepgaand in elkaar. 


De oplossingen voor de huidige maatschappelijke opgaven zijn voor een belangrijk deel te vinden op het schaalniveau van stad en regio. Zoals voor een betere samenhang tussen landbouw en natuur, het klimaatbestendig maken van stad en land, een goede regionale mix van wonen, werken en vrije tijd. Provincies, waterschappen en gemeenten eisen en krijgen (nog) meer verantwoordelijkheid voor de energietransitie, voor de woningbouwopgaven, voor natuurbeleid, voor het circulair maken van de economie, voor regionaal ontwikkelbeleid. Niet om zo de opgaven eenvoudigweg over de schutting te gooien, maar om zo centraal en decentraal en sectoraal en integraal beter op elkaar te laten aansluiten.


Ja, dat zal zoeken zijn. Zoeken naar nieuwe vormen van democratische legitimiteit en controle, naar het goed op elkaar afstemmen van onderlinge bevoegdheden, naar een gedeelde verantwoordelijkheid.  Niet de bestuursstructuur moet daarbij maatgevend zijn, maar de mate waarin alle bestuurslagen in Nederland weten samen te werken rond een gedeeld perspectief.  En dat staat of valt met betrokken gemeenten. Met gemeentebesturen en gemeenteraden die om zich heen kijken, die investeren in kennis en verbeelding, die met hun burgers samenwerken aan gerichte regionale agenda’s, die worden afgerekend op hun vermogen tot het dichterbij brengen van een meer duurzame toekomst. Een hele verantwoordelijkheid. Maar het is goed en noodzakelijk dat die wordt gedragen door besturen dicht bij huis.


Hans Mommaas
Directeur PBL

Delen

Journalist

Related articles